Łysienie androgenowe: przyczyny, objawy i skuteczne leczenie

Na czym polega łysienie androgenowe

Mechanizm nie polega na tym, że włosy nagle wypadają. Polega na stopniowej miniaturyzacji mieszków włosowych. Pod wpływem dihydrotestosteronu, czyli DHT powstającego z testosteronu przy udziale enzymu 5 alfa reduktazy, wrażliwe genetycznie mieszki skracają fazę wzrostu. Każdy kolejny włos wyrasta cieńszy, krótszy i słabiej zabarwiony, aż w końcu przypomina meszek, a potem przestaje wyrastać w ogóle.

Dlatego pierwszym objawem rzadko jest wypadanie garściami. Znacznie częściej jest to wrażenie, że włosy zrobiły się cienkie, przestały się układać, a przez fryzurę zaczyna prześwitywać skóra. Kluczowe znaczenie ma wrażliwość mieszków na androgeny, uwarunkowana genetycznie. Sam poziom testosteronu we krwi jest u większości pacjentów prawidłowy, co bywa źródłem nieporozumień.

Jak wygląda u mężczyzn

U mężczyzn proces przebiega według przewidywalnego wzorca opisanego w skali Hamiltona i Norwooda. Zaczyna się od cofania linii włosów w kątach czołowych, czyli tak zwanych zakoli, oraz przerzedzania na szczycie głowy. Z czasem oba obszary się łączą, a włosy zachowują się jedynie w okolicy potylicznej i skroniowej.

Ta ostatnia obserwacja ma znaczenie praktyczne: mieszki na potylicy są genetycznie niewrażliwe na DHT i pozostają zdrowe nawet przy zaawansowanym łysieniu. To dlatego właśnie stamtąd pobiera się materiał do przeszczepu.

Pierwsze objawy pojawiają się często już po dwudziestym roku życia. Im wcześniej proces się zaczyna, tym szybciej zwykle postępuje.

Jak wygląda u kobiet

U kobiet obraz jest inny i bywa mylony z innymi postaciami łysienia. Linia włosów nad czołem zwykle pozostaje zachowana, natomiast stopniowo poszerza się przedziałek, przybierając kształt choinki. Przerzedzenie obejmuje szczyt głowy w sposób rozlany, rzadko prowadząc do całkowitego wyłysienia. Ten wzorzec opisuje skala Ludwiga.

U części pacjentek łysienie androgenowe jest jedynym objawem. U innych towarzyszą mu trądzik, nadmierne owłosienie i zaburzenia miesiączkowania, co nakazuje pogłębić diagnostykę hormonalną i wykluczyć zespół policystycznych jajników. Nasilenie problemu obserwuje się też w okresie okołomenopauzalnym, gdy spada poziom estrogenów.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na trzech elementach.

Po pierwsze, wywiad i ocena wzorca przerzedzenia, który sam w sobie bardzo dużo mówi. Po drugie, badanie trichoskopowe. W trichoskopii łysienie androgenowe daje charakterystyczny obraz: zróżnicowanie średnicy włosów przekraczające 20 procent, obecność włosów cienkich i meszkowych oraz przewaga mieszków z pojedynczym włosem tam, gdzie normalnie rosną dwa lub trzy. Badanie pozwala też potwierdzić, że ujścia mieszków są zachowane, czyli że nie mamy do czynienia z łysieniem bliznowaciejącym.

Po trzecie, badania krwi. Wykonujemy je nie po to, by potwierdzić łysienie androgenowe, lecz aby wykluczyć lub wykryć czynniki, które je nasilają albo naśladują: niedobór żelaza, zaburzenia tarczycy, niedobór witaminy D, a u kobiet również zaburzenia hormonalne. Bardzo często łysienie androgenowe współistnieje z łysieniem telogenowym, a epizod telogenowy bywa tym, co w ogóle skłania pacjenta do wizyty.

Leczenie o udowodnionej skuteczności

Podstawą jest terapia farmakologiczna prowadzona przez lekarza. Dwa filary to minoksydyl stosowany miejscowo, który wydłuża fazę wzrostu włosa i poprawia ukrwienie mieszka, oraz leki hamujące 5 alfa reduktazę, czyli finasteryd i dutasteryd, ograniczające powstawanie DHT. Ta druga grupa jest dostępna wyłącznie na receptę i wymaga kwalifikacji lekarskiej oraz omówienia działań niepożądanych. U kobiet stosuje się inne schematy, w tym leki o działaniu antyandrogenowym, a decyzja zawsze uwzględnia planowaną ciążę i choroby współistniejące.

O leczeniu warto wiedzieć trzy rzeczy. Pierwsze efekty ocenia się nie wcześniej niż po 3 do 6 miesięcy, bo tyle trwa cykl włosa. Na początku terapii może wystąpić przejściowe nasilenie wypadania, co jest objawem przestawiania mieszków w fazę wzrostu, a nie oznaką niepowodzenia. I najważniejsze: leczenie jest przewlekłe. Po jego przerwaniu proces wraca do punktu wyjścia w ciągu kilkunastu miesięcy.

Zabiegi wspomagające

Terapie zabiegowe stosujemy jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego, a nie jego zamiennik. Najczęściej sięgamy po osocze bogatopłytkowe, które dostarcza do skóry głowy czynniki wzrostu z krwi pacjenta, oraz metodę Regenera, wykorzystującą zawiesinę komórek pozyskanych z własnych tkanek. Obie procedury mają sens wtedy, gdy mieszki wciąż istnieją, choć są zminiaturyzowane. Tam, gdzie mieszek zaniknął, nie przywrócą włosa.

Przy zaawansowanym łysieniu z trwale utraconymi mieszkami jedynym rozwiązaniem odtwarzającym gęstość jest przeszczep włosów. Warto pamiętać, że przeszczep nie zatrzymuje choroby w pozostałych obszarach, dlatego po zabiegu zwykle kontynuuje się leczenie farmakologiczne. Koszty poszczególnych procedur zebraliśmy w cenniku leczenia łysienia.

Czego się nie da i na co uważać

Łysienia androgenowego nie da się wyleczyć w sensie usunięcia przyczyny, bo przyczyna jest genetyczna. Da się je natomiast skutecznie zatrzymać i w dużym stopniu odwrócić, jeśli leczenie zacznie się, zanim mieszki zanikną.

Nie działają: szampony obiecujące odrost włosów, wcierki bez substancji o udowodnionym działaniu, suplementy przyjmowane bez stwierdzonego niedoboru oraz zabiegi stymulujące stosowane samodzielnie, z pominięciem leczenia przyczyny. Najczęstszy błąd, jaki obserwujemy w gabinecie, to dwa lub trzy lata spędzone na kosmetykach, po których pacjent trafia do lekarza z obrazem znacznie trudniejszym do leczenia.

Kiedy zgłosić się na konsultację

Nie czekaj, aż przerzedzenie stanie się wyraźnie widoczne. Wskazaniem do wizyty jest poszerzający się przedziałek, cofająca się linia włosów, wrażenie, że włosy wyraźnie scieńczały, a także łysienie androgenowe w rodzinie połączone z pierwszymi objawami u siebie. U kobiet dodatkowym sygnałem są nieregularne miesiączki, trądzik i nadmierne owłosienie.

Wizytę zaczynamy od konsultacji dermatologicznej z trichoskopią, na podstawie której ustalamy rozpoznanie i plan leczenia.

Najczęstsze pytania

Czy łysienie androgenowe można zatrzymać?

Tak. Odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne zatrzymuje postęp choroby u większości pacjentów, a u części prowadzi do zauważalnego pogrubienia włosów. Warunkiem jest rozpoczęcie terapii, zanim mieszki zanikną, oraz jej konsekwentne kontynuowanie, ponieważ po odstawieniu leków proces wraca.

Po jakim czasie widać efekty leczenia?

Pierwsze zmiany ocenia się po 3 do 6 miesięcy, a pełny efekt po roku. Wynika to z długości cyklu włosa. Przejściowe nasilenie wypadania w pierwszych tygodniach terapii jest zjawiskiem oczekiwanym.

Czy łysienie androgenowe dotyczy tylko mężczyzn?

Nie. U kobiet występuje często, ale ma inny wzorzec: linia włosów zwykle pozostaje zachowana, natomiast poszerza się przedziałek i przerzedza szczyt głowy. Całkowite wyłysienie zdarza się u kobiet rzadko.

Czy badania hormonalne są konieczne?

U mężczyzn zwykle nie, ponieważ poziom testosteronu jest najczęściej prawidłowy, a o przebiegu decyduje wrażliwość mieszków. U kobiet badania hormonalne wykonuje się częściej, zwłaszcza gdy łysieniu towarzyszą zaburzenia miesiączkowania, trądzik lub nadmierne owłosienie.

Czy przeszczep włosów rozwiązuje problem na zawsze?

Przeszczepione włosy pochodzą z okolicy niewrażliwej na DHT, więc pozostają trwale. Zabieg nie zatrzymuje jednak łysienia w pozostałych obszarach, dlatego po przeszczepie zwykle kontynuuje się leczenie farmakologiczne, aby uniknąć konieczności kolejnych korekt.